Asertywność w pracy — jak mówić „nie” i nie mieć wyrzutów sumienia?

W tym artykule:

• Bycie asertywnym w pracy nie oznacza bycia niemiłym czy agresywnym. Kluczowe znaczenie w tym ujęciu jest poszanowanie dwóch stron z jednoczesnym uznaniem własnych uczuć.
• W asertywnej postawie ważne jest aktywne słuchanie, jasna komunikacja i otwartość.
• Asertywność w pracy jest sztuką mówienia o swoich potrzebach. Sztuką, którą można trenować.

Spis treści:

Czym jest postawa asertywna i asertywność w pracy?

Brak asertywności. Dlaczego boimy się być asertywni?

Jak mówić o swoich potrzebach w miejscu pracy? 5 porad.

Czy można trenować asertywność? Jak wygląda trening asertywności?

Czym jest postawa asertywna i asertywność w pracy?

Asertywnośćto umiejętność wyrażania własnych opinii, uczuć i potrzeb w sposób jasny, bezpośredni i z poszanowaniem praw innych osób. To zdolność do dbania o własne granice bez uległości i bez agresji (Alberti & Emmons, 2017).

Postawa asertywna w pracy oznacza świadome komunikowanie się i podejmowanie działań, które służą zarówno realizacji własnych celów, jak i budowaniu zdrowych relacji zawodowych. To zdolność do mówienia "nie", wyrażania swoich emocji i stawiania granic, z wykorzystaniem umiejętności komunikacyjnych i szacunku do drugiego rozmówcy.

Bycie asertywnym w pracy wymaga praktyki. Dzięki temu osoby asertywne potrafią:

• odmówić przyjęcia kolejnego zadania, gdy jest przeciążona,
• zasygnalizować swoje potrzeby (np. dotyczące czasu, wsparcia, zasobów),
• udzielać i przyjmować feedback,
• wyrażać swoje zdanie nawet w trudnych sytuacjach,
• bronić swoich granic, nie naruszając przy tym granic innych osób.

Brak asertywności. Dlaczego boimy się być asertywni?

Wielu pracowników obawia się, że wyrażenie sprzeciwu zostanie odebrane jako przejaw braku zaangażowania, niechęci do współpracy lub wręcz arogancji. Szczególnie w zespołach, gdzie dominuje kultura rywalizacji lub silna hierarchia, odmowa wykonania dodatkowego zadania może wiązać się z ryzykiem utraty sympatii przełożonych lub współpracowników. Wiele pracowników boi się, że ich szef potraktuje zachowania asertywne jako formę buntu, a co za tym idzie — nie będzie chciał dalej współpracować. Nie jest bowiem tajemnicą, że nieasertywne postawy często wynikają z przekonania, że mówienie „nie” może zagrozić pozycji zawodowej. Pracownicy boją się utraty premii, pominięcia przy awansie lub negatywnej oceny rocznej. Wynika to z faktu, że w wielu organizacjach brakuje przestrzeni do otwartego wyrażania opinii, a lojalność bywa mylnie utożsamiana z bezwzględnym podporządkowaniem.

Według raportu Niagara Institute (ankieta 2022–2023, 1 930 pracowników z 52 krajów) aż 32,2 % respondentów przyznaje, że największym problemem jest „powiedzenie tego, co naprawdę myślę, w tym momencie”.

Asertywność wymaga świadomości własnych potrzeb i wartości, ale również umiejętności ich wyrażania w sposób zrównoważony. Osoby niepewne siebie często nie wiedzą, jak zakomunikować swoje granice, by nie brzmiało to agresywnie lub emocjonalnie. Obawiają się, że zostaną źle zrozumiane lub wejdą w konflikt, którego nie potrafią rozwiązać.

Przeczytaj także: Pierwsza praca w IT — co musisz wiedzieć i jak szukać?

Jak mówić o swoich potrzebach w miejscu pracy? 5 porad.

1. Unikaj ogólników i niejasnych sformułowań. Postaw na jasne, klarowne odpowiedzi, które nie pozostawią dużej przestrzeni do domysłów.
2. Stawiaj na komunikaty „ja”, które pozwalają mówić o swoich emocjach i potrzebach bez obwiniania innych. Uzasadnij swoje stanowisko, nie bój się mówić o swoich emocjach w środowisku pracy.
3. Kluczowe są spokój, opanowanie i ton głosu, który pokazuje szacunek do rozmówcy. Warto trenować postawę otwartą, mowę ciała i sposób mówienia, który wzmacnia przekaz bez wywoływania oporu. Unikaj agresywnych komunikatów.
4. Sama potrzeba to jedno, ale zaproponowanie realnego rozwiązania pokazuje zaangażowanie i gotowość do współpracy. Jeśli postawisz granicę, pamiętaj, aby zaproponować lepsze dla siebie rozwiązanie.
5. Jeśli jesteś liderem lub masz wpływ na zespół – warto modelować otwartą komunikację. Pokazywanie, że wyrażanie potrzeb jest akceptowane i cenione, sprzyja zdrowym relacjom i poprawia atmosferę pracy. Zachęcaj do otwartej rozmowy i pytaj.

Przeczytaj także: Jak przygotować się do rozmowy kwalifikacyjnej?

Czy można trenować asertywność? Jak wygląda trening asertywności?

Tak, asertywności można się nauczyć i skutecznie ją trenować. Badanie MDPI (149 uczestników treningu) wskazało, że 24–37 % respondentów zwiększyło poziom asertywności po odpowiednim szkoleniu.

Trening asertywności polega na rozwijaniu umiejętności wyrażania swoich potrzeb, emocji i granic w sposób jasny, spokojny i z szacunkiem wobec innych. Obejmuje on pracę nad samoświadomością, rozpoznawaniem sytuacji, w których brakuje asertywności, oraz naukę konkretnych technik komunikacyjnych – takich jak komunikaty „ja”, odmawianie bez poczucia winy czy reagowanie na krytykę. Zajęcia często mają formę warsztatów z udziałem trenera, który prowadzi ćwiczenia indywidualne i grupowe, w tym odgrywanie scenek, analizę trudnych sytuacji z życia zawodowego oraz naukę nowych wzorców zachowań. Regularna praktyka pozwala stopniowo zwiększać pewność siebie i skuteczność w kontaktach zawodowych.

Może Ci się spodobać:

• Kompetencje przyszłości — jakie umiejętności miękkie będą kluczowe?
• Soft skills w IT — dlaczego są kluczowe dla sukcesu zawodowego?
• Jak sprawdzić swoje kompetencje miękkie? 3 darmowe narzędzia dla specjalistów IT i nie tylko