Składki ZUS i podatek od pensji: co pracodawca potrąca z kwoty brutto?

Składki i podatek — co obniża pensję brutto?

Pracodawca ma ustawowy obowiązek obliczyć, a następnie pobrać odpowiednie kwoty do ZUS oraz Urzędu Skarbowego. Mów o tym np. Art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych:

„Płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy”.

Konkretnie mowa tu o składkach, tj.:

• Składki na ubezpieczenie społeczne.
• Ubezpieczenie zdrowotne 9%. W obecnym stanie prawnym składka zdrowotna nie podlega odliczeniu od podatku. Oznacza to, że w pełnej wysokości obniża ona Twoją wypłatę „na rękę”.
• Zaliczka na podatek dochodowy PIT. Koszt uzyskania przychodu to standardowo 250 zł, kwota wolna od podatku to obecnie 300 zł miesięczne a stawka podatki w pierwszym progu podatkowym wynosi 12%.

W dokładnym wyliczeniu tych wartości pomoże Ci kalkulator brutto - netto.

Jakie składki ZUS płaci pracownik?

Zgodnie z Ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, z pensji pracownika potrąca się:

• 9,76% za ubezpieczenie emerytalne
• 1,5% za rentowe
• 2,45% za chorobowe.

Łącznie jest to wartość 13,71% kwoty brutto.

O czym warto pamiętać?

• Składka wypadkowa jest w całości finansowana przez pracodawcę (podobnie jak Fundusz Pracy czy FGŚP).
• Jeśli pracujesz na umowie o pracę, wszystkie powyższe składki są obowiązkowe. Nie możesz z nich zrezygnować, aby zarabiać więcej "na rękę".
• Ubezpieczenie chorobowe vs zdrowotne są często mylone, ale to dwie różne rzeczy. Chorobowe daje Ci pieniądze, gdy jesteś chory i nie możesz pracować. Zdrowotne daje Ci prawo do pójścia do lekarza lub szpitala.

Składka zdrowotna — ile wynosi?

Według aktualnych przepisów (stan na 2026 rok) składka zdrowotna jest jednym z najbardziej znaczących obciążeń wynagrodzenia, ponieważ – w przeciwieństwie do lat ubiegłych – nie podlega ona odliczeniu od podatku dochodowego.

Podstawą wymiaru składki zdrowotnej nie jest pełna kwota brutto, lecz kwota brutto pomniejszona o składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalną, rentową i chorobową, które łącznie wynoszą wspomniane powyżej 13,71%).

A jak wygląda składka zdrowotna w zależności od formy zatrudnienia?

• Umowa o pracę - 9%;
• Umowa zlecenie - 9% podstawy wymiaru (wynagrodzenie brutto minus składki społeczne).
• Umowa o dzieło - co do zasady nie płaci się od niej składki zdrowotnej (chyba że umowa jest zawarta z własnym pracodawcą).
• Działalność gospodarcza (B2B) - tutaj zasady są najbardziej złożone i zależą od wybranej formy opodatkowania:
  • Skala podatkowa - 9% od dochodu.
  • Podatek liniowy - 4,9% od dochodu (z ustawowym minimum).
  • Kwota ryczałtowa zależna od rocznego przychodu (trzy progi kwotowe).

Zaliczka na podatek dochodowy (PIT) — jak ją obliczyć?

• Najpierw należy ustalić dochód - tj. od kwoty brutto odjąć składki społeczne oraz koszty uzyskanie przychodu.
• Od otrzymanej kwoty należy wyliczyć 12% podatku.
• Kolejno stosuje się kwotę zmniejszającą podatek - zwykle 300 zł miesięcznie, jeśli złożyłeś PIT-2.
• Otrzymana kwota (po zaokrągleniu do pełnych złotych) to zaliczka odprowadzana do Urzędu Skarbowego.

Przykład:

Posłużmy się przykładem, aby łatwiej było zrozumieć cały ten proces. Wybierzmy więc średnią kwotę administratora IT, którą znaleźć można na theprotocol.it. Ten zarabia średnio 10000 zł bruttona umowę o pracę.

Składki pracodawcy — czego nie widać na pasku?

Tak naprawdę to, co widzisz na swoim „pasku” płacowym, to jedynie czubek góry lodowej. Kwota brutto, która jest podstawą Twoich wyliczeń, nie stanowi całkowitego kosztu, jaki ponosi firma w związku z zatrudnieniem. Tych innych, “niewidocznych” kwot jest całkiem sporo.

Łącznie narzuty na kwotę brutto wynoszą zazwyczaj około 20%. Oznacza to, że Twój „koszt całkowity” jest znacznie wyższy niż to, co masz zapisane w umowie.

Przykładowo dla powyższego wynagrodzenia 10000 zł brutto:

• Twoje brutto: 10000 zł
• Twoje netto (na rękę): ok. 7140 zł
• Koszt pracodawcy (brutto + jego składki): ok. 12048 zł

Dla firmy kosztujesz więc o ponad 2000 zł więcej, niż wynosi Twoja kwota brutto i o prawie 5000 zł więcej, niż realnie otrzymujesz na konto.

Obowiązki finansowe pracodawcy reguluje m.in. ustawa z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia - Dz.U. 2025 poz. 620.

Umowa zlecenie — które składki są obowiązkowe?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, musimy rozważyć trzy, różne scenariusze.

#1. Scenariusz: Umowa zlecenie jako jedyne źródło dochodu

Jeśli nie pracujesz nigdzie indziej i nie jesteś studentem poniżej 26. roku życia, Twoja umowa zlecenie jest w pełni ozusowana. Obowiązkowe składki to: ubezpieczenie emerytalne, rentowe i zdrowotne.

Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Pamiętaj jednak, że jeśli nie przystąpisz do niego to nie otrzymasz zasiłku za czas choroby (L4).

#2. Scenariusz: Student lub uczeń do 26. roku życia

To najkorzystniejsza sytuacja finansowa dla zleceniobiorcy. W takiej sytuacji nie płaci się składek ZUS oraz podatku dochodowego (dzięki uldze „Zero PIT dla młodych”). W efekcie więc kwota brutto = netto, tj. otrzymujesz na rękę dokładnie tyle, ile widnieje na umowie.

Więcej mówi o tym Art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT.

#3. Scenariusz: Praca na etacie + zlecenie

Jeśli pracujesz już na umowę o pracę i zarabiasz tam co najmniej pensję minimalną, Twoja umowa zlecenie jest zwolniona ze składek społecznych. Składki emerytalne i rentowe są w tym przypadku dobrowolne.

Składki ZUS i podatek dochodowy w branży IT

Tak naprawdę w branży to wybór formy zatrudnienia bezpośrednio determinuje wysokość składek. Dlaczego?

Na UoP przy wysokich zarobkach wyzwaniem jest drugi próg podatkowy (32%), choć koszty może obniżyć stosowanie 50% kosztów uzyskania przychodu za pracę twórczą. Z kolei na B2B dominuje ryczałt (12% lub 8,5%), który oferuje uproszczone składki zdrowotne i niższy podatek, oraz ulga IP Box (5%) dla twórców innowacyjnego oprogramowania.

Składki ZUS pracownika - dla „nowych” w IT (B2B)

Jeśli zakładasz pierwszą działalność, koszty na start są jeszcze niższe:

1. Ulga na Start (6 m-cy) - płacisz tylko składkę zdrowotną (brak składek społecznych).
2. Mały ZUS Plus (24 m-ce) - opłacasz składki od obniżonej podstawy (ok. 880 zł zamiast 1900 zł).

FAQ: składki ZUS i podatek od pensji

1. Czy każda umowa o pracę jest tak samo opodatkowana?

Tak. Każda umowa o pracę (UoP) podlega tym samym zasadom zgodnie z Kodeksem pracy oraz Ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. Zawsze pobierane są składki: emerytalna, rentowa, chorobowa oraz zdrowotna, a także zaliczka na podatek dochodowy (PIT).

2. Kto płaci składkę wypadkową – ja czy pracodawca?

Składka wypadkowa jest w całości finansowana przez pracodawcę. Nie pomniejsza ona Twojego wynagrodzenia brutto, ale stanowi dodatkowy koszt dla firmy. Jej wysokość zależy od ryzyka zawodowego w danej branży.

3. Co to jest PIT-2 i dlaczego warto go złożyć?

PIT-2 to oświadczenie pracownika, które pozwala pracodawcy pomniejszać miesięczną zaliczkę na podatek o tzw. kwotę zmniejszającą podatek (obecnie 300 zł miesięcznie). Dzięki temu Twoja wypłata netto jest wyższa każdego miesiąca, zamiast czekać na zwrot nadpłaty przy rozliczeniu rocznym.

Może Ci się spodobać:

• Formy zatrudnienia w IT: UoP, zlecenie, dzieło czy B2B?
• Brutto a netto: ile to netto i ile zostaje na koncie?
• PIT-2: co to jest, jak działa i kiedy go złożyć?
• Koszty uzyskania przychodu i ulga dla młodych - kto ile odlicza?