Malware – czym jest i jak się bronić?

W tym artykule:

• Jak rozpoznać, że urządzenie mogło zostać zainfekowane przez złośliwe oprogramowanie? Co właściwie oznacza złośliwe oprogramowanie?
• Twoim urządzeniom zagrażają m.in. wirusy, trojany, programy szpiegujące, oprogramowanie ransomware czy wszelkiego typu złośliwe oprogramowanie.
• Warto pamiętać, że zagrożone są nie tylko Twoje komputery, ale także wszelkie urządzenia mobilne.

Spis treści:

Malware – co to jest?

Rodzaje malware

Jakie zagrożenia niesie malware dla użytkowników i firm?

Jak rozpoznać infekcję malware na komputerze lub smartfonie?

Skąd pochodzi malware i jak trafia na urządzenia?

Jak skutecznie zabezpieczyć się przed malware w 2025 roku?

Co zrobić, gdy komputer zostanie zainfekowany malware?

Malware – co to jest?

Malware (malicious software) to wszelkie złośliwe oprogramowanie – programy lub kody – zaprojektowane w celu wykonania działań szkodliwych dla użytkownika systemu komputerowego bądź sieci. Mniej lub bardziej zaszyfrowane działa w sposób skomplikowany i niezauważalny: przejmuje kontrolę nad urządzeniem lub wysyła różne dane do cyberprzestępców.

Malware działa na bardzo różne sposoby – m.in. może wyświetlać niechciane reklamy, spowalniać działanie systemu, przechwytywać poufne dane, śledzić działania i szereg interakcji użytkownika, usuwać pliki, ingerować w funkcje komputera czy przejmować kontrolę nad systemem.

Rodzaje malware

Jakie zagrożenia niesie malware dla użytkowników i firm?

Pierwsze malware zostały stworzone dla zabawy, w ramach eksperymentu albo przekazania komuś ukrytej wiadomości. Dzisiaj jednak służą głównie do osiągania nieuczciwego przychodu. Np. w 2012 r. szacowano, że 60-70% wszystkich malware wykorzystywało tzw. click fraud, czyli mechanizm, w którym komputer bez wiedzy jego użytkownika dokonywał płatności na reklamowanej stronie. Czasami dąży do przejęcia kontroli nad urządzeniami użytkowników do celów nielegalnych (np. wysyłania spamu e-mailowego).

Jednak głównym zagrożeniem malware dla osób prywatnych oraz firm jest kradzież poufnych informacji, takich jak dane osobowe, numery kont bankowych, kart kredytowych, haseł. Dodatkowo dochodzi do tego kradzież lub utrata wykonanej pracy (np. zakończonego projektu), jej zatrzymanie przez unieruchomienie systemu oraz nadszarpnięta reputacja i zaufanie wśród kontrahentów. W 2021 r. cyberprzestępczość kosztowała światową gospodarkę 6 bilionów dolarów!

Przeczytaj także: Atak ransomware. Czym jest i jak się bronić?

Jak rozpoznać infekcję malware na komputerze lub smartfonie?

Oczywiście cyberprzestępcy stosują i rozwijają różne techniki szyfrowania i automatycznej zmiany kodu, aby utrudnić jego wykrycie i dezaktywowanie. Ponieważ jednak malware zużywa zasoby sieciowe i komputerowe, można rozpoznać infekcję po:

• Spowolnieniu działania urządzenia przy jednocześnie zwiększonej pracy wentylatorów,
• Pojawianiu się wyskakujących okienek przekierowania do nieznanych stron,
• Nienaturalnie dużym ruchu danych lub połączeniach do nieznanych serwerów,
• Nieautoryzowanych modyfikacjach ustawień systemowych (np. zmiana domyślnej strony startowej w przeglądarce),
• Utrudnieniach przy próbach instalacji oprogramowania lub nieoczekiwanym pojawianiu się nowych, nieznanych aplikacji,
• Nagłych spadkach poziomu baterii lub szybkim przegrzewaniu się urządzeń przenośnych.

Skąd pochodzi malware i jak trafia na urządzenia?

Najczęstszym medium, przez który malware dostaje się na urządzenie, to:

• E-maile lub wiadomości SMS, które zachęcają do kliknięcia w zainfekowany link lub otwarcia załącznika (odpowiadają za 96% przypadków zainfekowania na całym świecie),
• Reklamy i programy (nawet te z zaufanych źródeł), które niechcący instalują malware,
• Urządzenia przenośne podłączane do portu USB – głównie pendrive’y, ale też lampy, wentylatory, głośniki, zabawki itd.

Jak skutecznie zabezpieczyć się przed malware?

Podstawową ochroną przed malware są renomowane programy bezpieczeństwa, które oferują funkcje ochrony w czasie rzeczywistym, ochronę haseł, skanowanie systemu i kontrolowanie ruchu sieciowego (firewall). Jednak to nie wszystko, ponieważ ok. 33% malware pozostaje niewidocznych dla programów antymalware – choćby z tego powodu, że nie zawsze można określić potencjalnego zagrożenia ze strony instalowanej aplikacji. Dlatego skuteczne zabezpieczenie firmy przed cyberatakiem wymaga:

• Edukacji pracowników na temat zagrożeń i metod ataku (np. phishingu),
• Regularnego instalowania poprawek i aktualizacji systemu, aplikacji, wtyczek do przeglądarek i sterowników z zaufanego źródła w celu usunięcia luk wykorzystywanych przez hakerów,
• Używania silnych, różnorodnych haseł i uwierzytelniania dwuskładnikowego,
• Odpowiedniego zabezpieczania danych, haseł, a nawet oddzielenia krytycznych systemów od reszty infrastruktury.

Co zrobić, gdy komputer zostanie zainfekowany malware?

W przypadku podejrzenia lub potwierdzenia infekcji malware najlepiej natychmiast odłączyć urządzenie od Internetu i uruchomić pełne skanowanie. Czasami konieczne jest głębokie skanowanie podczas rozruchu bądź w trybie awaryjnym, aby usunąć zakorzenione malware w plikach systemowych bądź autostartu. Po usunięciu malware należy zaktualizować aplikacje oraz zmienić hasła do newralgicznych danych. Ponadto w przypadku poważniejszych ataków lub trudności w usunięciu infekcji warto skorzystać z pomocy specjalistycznej firmy zajmującej się cyberbezpieczeństwem.

Skuteczna ochrona przed atakami malware wiąże się ze stosowaniem zarówno odpowiednich narzędzi technicznych, jak i wiedzą na temat potencjalnych zagrożeń. Regularne aktualizacje, edukacja oraz stosowanie dobrych praktyk bezpieczeństwa to klucz do minimalizowania ryzyka infekcji. W przypadku ataku szybkie i zdecydowane działanie może nie tylko zaoszczędzić czas i uchronić przed ograniczeniem do ulubionej stacji streamingowej, ale przede wszystkim zabezpieczyć zysk, na który się ciężko pracuje.

Może Ci się spodobać:

• Cyberbezpieczeństwo – na czym polega ta praca i jakie są zarobki?
• Polska nie jest gotowa na AI. Ile uwagi powinniśmy poświęcać naszemu bezpieczeństwu w sieci w 2026 roku? - Wywiad z Kamilem Porembińskim
• Wprowadzenie do cyberbezpieczeństwa: zagrożenia i ryzyka

Źródła danych liczbowych:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Malware
2. https://www.mecs-press.net/ijeme/ijeme-v8-n2/IJEME-V8-N2-3.pdf